Yagna Tatwa Prakashika - Page 067

 

॥ श्रीः ॥
॥ श्रीगणेशाय नमः ॥

॥ यज्ञतत्त्वप्रकाशः ॥

महामहोपाध्यायश्रीचिन्नस्वामिशास्त्रिविरचितः

सोमयज्ञनिरूपणरूपो

॥ द्वितीयो भागः ॥

सोमयागनिरूपणम्

संस्कृत पाठ (Sanskrit Text)

इदमिदानीं सोमयागस्वरूपं निरूपयितुमारभ्यते । सोमयागः चतुष्प्रकारः— एकाहः, अहीनः, साद्यस्कः, सत्रं चेति । [1] एका, तिस्रः, चतस्रः, द्वादश, अपरिमिता वा दीक्षाः सोमयागे भवन्ति । [1] एकस्मिन् दिने कर्तव्यतया विहिता नियमा यथावदनुष्ठिता एका दीक्षा । [1] ततो यावद्वारं दिनान्तरेष्वभ्यस्तास्तावत्सङ्ख्याका दीक्षा भवन्ति । [1] ततो दिनत्रये, षट्सु, द्वादशसु वा दिनेषु उपसदोऽनुष्ठेयाः । [1] तत्र एकाहज्योतिष्टोमादौ तिस्रः, चयने षट्, अहीनादौ द्वादशोपसद इति विवेकः । [1] तत्र दीक्षोपसदा-मनेकदिनानुष्ठेयत्वेऽपि एकस्मिन्नेव दिने सोमयागानुष्ठानं यत्र स एकाहः । [1] सोमयागस्य द्वित्वादिषु दिनेषु पुनः पुनरावृत्य अनुष्ठानं यत्र सोऽहीनः । [1] तत्र द्विरात्रप्रभृति दशरात्रपर्यन्ता अहीनाः । [1] एकादशद्वादशरात्रावुभावहीन-सत्रोभयात्मकौ । [1] द्वादशरात्रस्यैव उभयात्मकतां केचिदभिप्रयन्ति । [1] त्रयोदशरात्रप्रभृतयः सहस्रसंवत्सरपर्यन्ताः सोमयागाः सत्त्राण्युच्यन्ते । [1] एकस्मिन्नेव दिने सङ्कल्पप्रभृत्यवभृथान्तमनुष्ठानं यस्य स साद्यस्क इत्युच्यते ॥ [1]

सत्त्राण्यपि द्विविधानि — रात्रिसत्त्राणि अयनसत्त्राणि चेति । तत्र द्वादशरात्रप्रभृति शतरात्रपर्यन्तानि रात्रिसत्त्राणि । ततः प्रभृत्ययनसत्त्राणि इति सामान्यस्वरूपम् । इदानीं सर्वसोमयागप्रकृतिभूतस्य अग्निष्टोमाख्यस्यैका-हस्य सर्वसोमयागेभ्यः पूर्वमनुष्ठेयस्य अनुष्ठानप्रकारः संक्षेपतो निरूप्यते । [1] तस्य आरम्भे पक्षद्वयम् — यस्य अनाहिताग्नेः सोमयागानुष्ठाने तीव्रेच्छोदिता [1]

---

சோமயாகமானது ஏகாகம், அகீனம், ஸாத்யஸ்கம், மற்றும் ஸத்ரம் என நான்கு வகைப்படும். சோமயாகத்தில் ஒன்று, மூன்று, நான்கு, பன்னிரண்டு அல்லது அளவில்லாத தீட்சைகள் இருக்கலாம். ஒரு நாளில் செய்ய வேண்டிய விதிகளின் முறையான அனுஷ்டானமே ஒரு தீட்சை எனப்படும். தீட்சைகள் எத்தனை நாட்கள் செய்யப்படுகின்றனவோ அத்தனை தீட்சைகள் கணக்கிடப்படும். அதன் பிறகு மூன்று, ஆறு அல்லது பன்னிரண்டு நாட்கள் உபஸத்கள் செய்யப்பட வேண்டும். ஏகாக ஜோதிஷ்டோம யாகத்தில் மூன்று, சயனத்தில் ஆறு, அகீனத்தில் பன்னிரண்டு உபஸத்கள் செய்யப்பட வேண்டும். தீட்சை மற்றும் உபஸத்கள் பல நாட்கள் நீடித்தாலும், ஒரே நாளில் சோமயாகம் நடைபெறும் யாகம் ‘ஏகாகம்’ எனப்படும். இரண்டு அல்லது அதற்கு மேற்பட்ட நாட்கள் மீண்டும் மீண்டும் சோமயாகம் செய்யப்படுவது ‘அகீனம்’ எனப்படும்.

இரண்டு முதல் பத்து இரவுகள் வரை நடப்பவை அகீனங்கள். பதினொன்று மற்றும் பன்னிரண்டு இரவுகள் நடப்பவை அகீனம் மற்றும் ஸத்ரம் ஆகிய இரண்டின் தன்மையையும் கொண்டவை. பதிமூன்று இரவுகள் முதல் ஆயிரம் ஆண்டுகள் வரை நீடிக்கும் சோமயாகங்கள் ‘ஸத்ரங்கள்’ எனப்படும். சங்கல்பம் முதல் அவப்ருதம் (நிறைவு நீராடல்) வரை ஒரே நாளில் முடிக்கப்படும் யாகம் ‘ஸாத்யஸ்கம்’ எனப்படும். ஸத்ரங்கள் ராத்ரிஸத்ரங்கள் மற்றும் அயனஸத்ரங்கள் என இரு வகைப்படும். பன்னிரண்டு முதல் நூறு இரவுகள் வரை நடப்பவை ராத்ரிஸத்ரங்கள், அதற்கு மேல் நடப்பவை அயனஸத்ரங்கள். இப்பொழுது அனைத்து சோமயாகங்களுக்கும் அடிப்படையான ‘அக்னிஷ்டோமம்’ எனும் ஏகாக யாகத்தின் முறை சுருக்கமாக விளக்கப்படுகிறது.

---

సోమయాగము ఏకాహము, అహీనము, సాద్యస్కము, మరియు సత్రము అని నాలుగు రకాలు. సోమయాగంలో ఒకటి, మూడు, నాలుగు, పన్నెండు లేదా అపరిమితమైన దీక్షలు ఉండవచ్చు. ఒక రోజులో ఆచరించాల్సిన నియమాలను యథావిధిగా పాటించడమే ఒక దీక్ష. దీక్షలు ఎన్ని రోజులు అనుష్ఠిస్తే అన్ని దీక్షలు అవుతాయి. ఆ తర్వాత మూడు, ఆరు లేదా పన్నెండు రోజులు ఉపసత్తులు చేయాలి. ఏకాహ జ్యోతిష్టోమములో మూడు, చయనంలో ఆరు, అహీనంలో పన్నెండు ఉపసత్తులు ఉంటాయి. దీక్షలు మరియు ఉపసత్తులు ఎన్ని రోజులైనా, సోమయాగం మాత్రం ఒక్క రోజులోనే పూర్తయితే దానిని ‘ఏకాహము’ అంటారు. సోమయాగం రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రోజులు పునరావృతమైతే దానిని ‘అహీనము’ అంటారు.

రెండు రాత్రుల నుండి పది రాత్రుల వరకు సాగేవి అహీనాలు. పదకొండు మరియు పన్నెండు రాత్రులు సాగేవి అహీన మరియు సత్రము రెండింటి లక్షణాలు కలిగి ఉంటాయి. పదమూడు రాత్రుల నుండి వెయ్యి సంవత్సరాల వరకు సాగే సోమయాగాలను ‘సత్రములు’ అంటారు. సంకల్పం నుండి అవభృథం వరకు ఒకే రోజులో పూర్తయ్యే యాగం ‘సాద్యస్కము’. సత్రములు రాత్రిసత్రములు మరియు అయనసత్రములు అని రెండు రకాలు. పన్నెండు నుండి వంద రాత్రుల వరకు సాగేవి రాత్రిసత్రములు, అంతకంటే ఎక్కువ కాలం సాగేవి అయనసత్రములు. ఇప్పుడు అన్ని సోమయాగాలకు మూలమైన ‘అగ్నిష్టోమము’ అనే ఏకాహ యాగం యొక్క అనుష్ఠాన విధానం సంక్షిప్తంగా వివరించబడుతోంది.