Yagna Tatwa Prakashika Page 103 Somayaga Nirupanam

 

९२
यज्ञतत्त्वप्रकाशे [१]

इयं च त्रिवृदादिसङ्ख्या वारत्रयमावृत्ताभिस्तिसृभिऋग्भिस्सम्पा-दनीया । तद्यथा— माध्यन्दिनपवमानाख्यमेकं स्तोत्रम् । तच्च पञ्चदश-स्तोमकम । सा च सङ्ख्या तिसृणामृचां पर्यायत्रयगानेन सम्पादनीया । तत्र प्रथमे पर्याये—प्रथमामृचं त्रिः, द्वितीयां सकृत्, तृतीयां च सकृत् । एवं प्रथमपर्याये पञ्चवारमावृत्तिजीता । द्वितीये पर्याये—प्रथमां सकृत्, द्वितीयां त्रिः, तृतीयां सकृच्च गायेत् । एवं द्वितीये पञ्चवारमावृत्तिः । तृतीये पर्याये—प्रथमां सकृत्, द्वितीयां सकृत्, तृतीयां त्रिः । एवं पञ्चवारम् । मिलित्वा पञ्चदशसङ्ख्या सम्पन्ना । गानगतप्रकारविशेषो विष्टुतिरित्युच्यते । एकैकस्मिन्नपि स्तोमेऽनेका विष्टुतय इति मिलित्वा अष्टाविंशतिसङ्ख्याका विष्टुतयस्सन्ति । गानकाले च गणनार्थं कुशानिक्षेपः कार्यः । तत्रोद्गाता सदोनामक मण्डपमध्ये निखातामौदुम्बरीं वस्त्रसंवेष्टिता-मपाश्रित्योत्तराभिमुख उपविशेत् । तस्य दक्षिणभागे (उद्गातुः पूर्वस्यां दिशि) प्रस्तोता पश्चिमाभिमुख उपविशेत् । वामभागे (उद्गातुः पश्चिमायां दिशि) प्रतिहर्ता पूर्वाभिमुख उपविशेत् । एवं तैरुपविष्टैर्गाने क्रियमाणे प्रस्तोता (उद्गातुरनन्तर ऋत्विक्) साम्नो गानमारभमाणः आरम्भकाले पूर्वोक्ताः कुशा एकैकस्यामावृत्तौ, एकैकшо भूमौ निक्षिपेत् । तीक्ष्णाग्रः प्रादेशमात्रः उदुम्बरवृक्षीयः एकत्र तष्टो लघुकायः काष्ठविशेषोऽत्र कुशाशब्देनोच्यते । ताश्च तासु तासु विष्टुतिषु विभिन्नप्रकारेण निक्षेपणीयाः । ते च प्रकारविशेषा अधस्तन्या पट्टिकया स्पष्टीभविष्यन्ति । तत्र त्रिवृत्स्तोमे न विशेषोऽस्तीति न कुशानिक्षेपः क्रियते ॥ [१]

२ पञ्चदशस्तोमस्य तिस्रो विष्टुतयः । तत्र— [१]

प्रथमा विष्टुतिः— [१]

	प्र. पर्यायः	द्वि. पर्यायः	तृ. पर्यायः
तृतीया ऋक्	—	—	— — —
द्वितीया ऋक्	|	III	|
प्रथमा ऋक्	__ __ __	—	—

---

தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு (Tamil Translation)

92 | யக்ஞதத்வப்ரகாசம்

இந்தத் திரிவிருத் முதலான எண்ணிக்கைகள், மூன்று முறை மீண்டும் பாடப்படும் மூன்று ருக்குகளால் (மந்திரங்களால்) அடையப்பட வேண்டும். உதாரணமாக — ‘மாத்யந்தின பவமானம்’ என்பது ஒரு ஸ்தோத்திரம். அது ‘பஞ்சதச-ஸ்தோமம்’ (15 முறை ஓதப்படும்) கொண்டது. இந்த 15 என்ற எண்ணிக்கை, மூன்று ருக்குகளை மூன்று நிலைகளில் (பரியாயம்) பாடுவதன் மூலம் பெறப்படுகிறது. முதல் நிலையில் — முதல் ருக்கை மூன்று முறையும், இரண்டாம் ருக்கை ஒரு முறையும், மூன்றாம் ருக்கை ஒரு முறையும் பாட வேண்டும். இவ்வாறு முதல் நிலையில் ஐந்து முறை ஆவர்த்தி (மீண்டும் பாடுதல்) ஆகிறது. இரண்டாம் நிலையில் — முதல் ருக்கை ஒரு முறையும், இரண்டாம் ருக்கை மூன்று முறையும், மூன்றாம் ருக்கை ஒரு முறையும் பாட வேண்டும். இவ்வாறு இரண்டாம் நிலையில் ஐந்து முறை ஆகிறது. மூன்றாம் நிலையில் — முதல் ருக்கை ஒரு முறையும், இரண்டாம் ருக்கை ஒரு முறையும், மூன்றாம் ருக்கை மூன்று முறையும் பாட வேண்டும். இவ்வாறு மொத்தம் ஐந்து முறை. ஆக மொத்தம் பதினைந்து முறை (5+5+5) நிறைவு பெறுகிறது. இவ்வாறு பாடும் முறையே ‘விஷ்டுதி’ எனப்படும். ஒவ்வொரு ஸ்தோமத்திலும் பல விஷ்டுதிகள் உள்ளன; மொத்தம் இருபத்தியெட்டு விஷ்டுதிகள் உள்ளன. பாடும்போது எண்ணிக்கையைச் சரியாகக் கணக்கிட ‘குசா’ எனப்படும் சிறு குச்சிகளைத் தரையில் போட வேண்டும். அங்கு ‘உத்காதா’ என்பார் யாகசாலையில் நடப்பட்டுள்ள அத்தி மரத் தூணின் (ஔதும்பரீ) அருகில் வடதிசை நோக்கி அமர வேண்டும். அவருக்கு வலதுபுறம் (கிழக்கு திசையில்) ‘பிரஸ்தோதா’ மேற்கு நோக்கி அமர வேண்டும். அவருக்கு இடதுபுறம் (மேற்கு திசையில்) ‘பிரதிஹர்த்தா’ கிழக்கு நோக்கி அமர வேண்டும். இவ்வாறு அவர்கள் அமர்ந்து பாடும்போது, பிரஸ்தோதா ஒவ்வொரு முறை மீண்டும் பாடும்போதும் ஒவ்வொரு குச்சியாகத் தரையில் போட வேண்டும். நுனி கூர்மையான, ஒரு ஜான் அளவுள்ள, அத்தி மரத்தால் ஆன சிறிய குச்சிகளே இங்கு ‘குசா’ எனப்படுகின்றன. இவை ஒவ்வொரு விஷ்டுதியிலும் வெவ்வேறு முறைகளில் போடப்பட வேண்டும். அந்த முறைகள் கீழே உள்ள அட்டவணையில் விளக்கப்பட்டுள்ளன. திரிவிருத் ஸ்தோமத்தில் மட்டும் எந்தச் சிறப்பும் இல்லாததால் குச்சிகள் போடப்படுவதில்லை.

2. பஞ்சதச-ஸ்தோமத்தின் மூன்று விஷ்டுதிகள். அதில் —
முதலாவது விஷ்டுதி:

	1-ஆம் நிலை	2-ஆம் நிலை	3-ஆம் நிலை
3-வது ருக்கு	—	—	__ __ __
2-வது ருக்கு	—	III	—
1-வது ருக்கு	__ __ __	—	—

---

తెలుగు అనువాదం (Telugu Translation)

92 | యజ్ఞతత్త్వప్రకాశే

ఈ త్రివృత్ మొదలైన సంఖ్యలు, మూడుసార్లు ఆవృతం చేయబడే మూడు ఋక్కుల (మంత్రాల) ద్వారా సాధించబడాలి. ఉదాహరణకు — ‘మాధ్యందిన పవమానము’ అనేది ఒక స్తోత్రము. అది ‘పంచదశ-స్తోమము’ (15 సార్లు పఠించేది). ఈ 15 సంఖ్య, మూడు ఋక్కులను మూడు పర్యాయములలో పాడటం ద్వారా లభిస్తుంది. మొదటి పర్యాయమున — మొదటి ఋక్కును మూడుసార్లు, రెండవ ఋక్కును ఒకసారి, మూడవ ఋక్కును ఒకసారి పాడాలి. ఇలా మొదటి పర్యాయమున ఐదు సార్లు ఆవృత్తి అవుతుంది. రెండవ పర్యాయమున — మొదటి ఋక్కును ఒకసారి, రెండవ ఋక్కును మూడుసార్లు, మూడవ ఋక్కును ఒకసారి పాడాలి. ఇలా రెండవ పర్యాయమున ఐదు సార్లు అవుతుంది. మూడవ పర్యాయమున — మొదటి ఋక్కును ఒకసారి, రెండవ ఋక్కును ఒకసారి, మూడవ ఋక్కును మూడుసార్లు పాడాలి. ఇలా ఐదు సార్లు. మొత్తంగా పదిహేను సార్లు (5+5+5) పూర్తి అవుతుంది. ఇలా పాడే పద్ధతినే ‘విష్టుతి’ అంటారు. ఒక్కో స్తోమములో అనేక విష్టుతులు ఉంటాయి; మొత్తంగా ఇరవై ఎనిమిది విష్టుతులు ఉన్నాయి. గానం చేసేటప్పుడు సంఖ్యను లెక్కించడానికి ‘కుశ’ అనే చిన్న పుల్లలను నేలపై వేయాలి. అక్కడ ‘ఉద్గాత’ యజ్ఞశాలలోని మేడి చెట్టు స్తంభం (ఔదుంబరి) దగ్గర ఉత్తర దిశకు అభిముఖంగా కూర్చోవాలి. ఆయనకు కుడి పక్కన (తూర్పు దిశలో) ‘ప్రస్తోత’ పడమర ముఖంగా కూర్చోవాలి. ఎడమ పక్కన (పడమర దిశలో) ‘ప్రతిహర్త’ తూర్పు ముఖంగా కూర్చోవాలి. ఇలా వారు కూర్చుని గానం చేసేటప్పుడు, ప్రస్తోత ప్రతి ఆవృత్తికి ఒక పుల్ల చొప్పున నేలపై వేయాలి. కొన వాడిగా ఉండి, జానెడు పొడవున్న మేడి కర్ర పుల్లలనే ఇక్కడ ‘కుశ’ అని అంటారు. ఇవి ఒక్కో విష్టుతిలో ఒక్కో రకంగా వేయబడతాయి. ఆ విధానాలు క్రింది పట్టికలో వివరించబడ్డాయి. త్రివృత్ స్తోమము నందు ఎటువంటి విశేషము లేనందున పుల్లలు వేయరు.

2. పంచదశ-స్తోమము యొక్క మూడు విష్టుతులు. అందులో —
మొదటి విష్టుతి:

	1వ పర్యాయం	2వ పర్యాయం	3వ పర్యాయం
3వ ఋక్కు	—	—	__ __ __
2వ ఋక్కు	—	III	—
1వ ఋక్కు	__ __ __	—	—

Yagna Tatwa Prakashika Page 102 Somayaga Nirupanam

 

सोमयागविकृतिनिरूपणम् | ९१

तृतीये पर्याये

सङ्ख्या	स्तोत्रनाम	स्तोमसं०	शस्त्रनाम	शस्त्रकर्ता
२५	प्रथमं रात्रिस्तोत्रम्	पञ्चदश	२५ प्रथमं रात्रिशस्त्रम्	होता
२६	द्वितीयं रात्रिस्तोत्रम्	,,	२६ द्वितीयं रात्रिशस्त्रम्	मैत्रावरुणः
२७	तृतीयं रात्रिस्तोत्रम्	,,	२७ तृतीयं रात्रिशस्त्रम्	ब्राह्मणाच्छंसी
२८	चतुर्थं रात्रिस्तोत्रम्	,,	२८ चतुर्थं रात्रिशस्त्रम्	अच्छावाकः
२९	सन्धिस्तोत्रम्	त्रिवृत्	२९ आश्विनशस्त्रम्	होता
३०	अप्तोर्यामस्तोत्रम् प्रथमं	,,	३० प्रथमाप्तोर्यामशस्त्रम्	होता
३१	,, द्वितीयं	पञ्चदश	३१ द्वितीयाप्तोर्यामशस्त्रम्	मैत्रावरुणः
३२	,, तृतीयं	सप्तदश	३२ तृतीयाप्तोर्यामशस्त्रम्	ब्राह्मणाच्छंसी
३३	,, चतुर्थं	एकविंशः	३३ चतुर्थाप्तोर्यामशस्त्रम्	अच्छावाकः

आहत्य त्रयस्त्रिंशत्स्तोत्राणि, तावन्ति शस्त्राणि, नव च स्तोमा इति । एवं ज्योतिष्टोमाख्यस्य सोमयागस्य स्तोत्रशस्त्रगतसङ्ख्यादीनि यथावत् प्रदर्शितानि ॥

स्तोमविवरणम्, विकृतिप्रकारश्च
एवं संवत्सरसत्रान्तेषु तेषु तेषु सोमयागेषु सामवेदीयैरुद्गात्रादि-भिर्ऋत्विग्भिः क्रियमाणानां स्तोत्राणां सङ्ख्या तदीयस्तोमाश्चोक्ताः । तत्र तत्तद्देवताभ्यस्तेषु तेषु ग्रहचमसादिषु पात्रेषु सोमरसे गृहीते तत्तद्देवता उद्दिश्य गानयुक्तैर्मन्त्रैः सदोनामकमण्डप औदुम्बर्याख्यस्थूणा समीपे उपावेष्टैरुद्गातृप्रस्तोतृप्रतिहर्तृनामकैर्ऋत्विग्भिः क्रियमाणाः स्तुतिविशेषा एव स्तोत्रपदेनोच्यन्ते । स्तोत्रगतावृत्तिविशेष एव स्तोमपदाभिधेयः । तिसृवृक्षु एकं साम गीयते । तत् तासु यावत्कृत्व आवर्त्यते तावत्सङ्ख्या-कस्स्तोमो भवति । ते च स्तोमाः- त्रिवृत्, पञ्चदशः, सप्तदशः, एकविंशः, त्रिणवः, त्रयस्त्रिंशः, चतुस्त्रिंशः, चतुश्चत्वारिंशः, अष्टाचत्वारिंशः इति नवप्रकाराः । इमे एव प्रकारास्तत्तत्क्रतुषु क्वचिदभ्यस्ताः क्वचि-च्चानभ्यस्ताः क्रियन्ते तत्तद्विधिमनुसृत्य । त्रिवृत् इति नवसङ्ख्योच्यते । त्रिणव इति सप्तविंशतिः । अन्यत् यथाश्रुतमेव ॥

தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு (Tamil Translation)

91 | சோமயாக விக்ருதி நிரூபணம்

மூன்றாம் நிலை (தருதீயே பரியாயே)

எண்	ஸ்தோத்திரப் பெயர்	ஸ்தோம எண்	சாஸ்திரப் பெயர்	சாஸ்திரம் ஓதுபவர்
25	முதல் ராத்திரி ஸ்தோத்திரம்	15 (பஞ்சதச)	25. முதல் ராத்திரி சாஸ்திரம்	ஹோதா
26	இரண்டாம் ராத்திரி ஸ்தோத்திரம்	"	26. இரண்டாம் ராத்திரி சாஸ்திரம்	மைத்ராவருணர்
27	மூன்றாம் ராத்திரி ஸ்தோத்திரம்	"	27. மூன்றாம் ராத்திரி சாஸ்திரம்	பிராம்மணாச்சம்ஸீ
28	நான்காம் ராத்திரி ஸ்தோத்திரம்	"	28. நான்காம் ராத்திரி சாஸ்திரம்	அச்சா வாகன்
29	ஸந்தி ஸ்தோத்திரம்	9 (திரிவிருத்)	29. ஆச்வின சாஸ்திரம்	ஹோதா
30	முதல் அப்தோர்யாம ஸ்தோத்திரம்	"	30. முதல் அப்தோர்யாம சாஸ்திரம்	ஹோதா
31	இரண்டாம் அப்தோர்யாம ஸ்தோத்திரம்	15 (பஞ்சதச)	31. இரண்டாம் அப்தோர்யாம சாஸ்திரம்	மைத்ராவருணர்
32	மூன்றாம் அப்தோர்யாம ஸ்தோத்திரம்	17 (ஸப்ததச)	32. மூன்றாம் அப்தோர்யாம சாஸ்திரம்	பிராம்மணாச்சம்ஸீ
33	நான்காம் அப்தோர்யாம ஸ்தோத்திரம்	21 (ஏகவிம்ச:)	33. நான்காம் அப்தோர்யாம சாஸ்திரம்	அச்சா வாகன்

ஆக மொத்தம் முப்பத்தி மூன்று ஸ்தோத்திரங்கள், அதே எண்ணிக்கையிலான சாஸ்திரங்கள் மற்றும் ஒன்பது ஸ்தோமங்கள் உள்ளன. இவ்வாறு ஜோதிஷ்டோமம் எனப்படும் சோமயாகத்தின் ஸ்தோத்திரங்கள் மற்றும் சாஸ்திரங்களின் எண்ணிக்கை முறைப்படி விளக்கப்பட்டுள்ளது.

ஸ்தோம விளக்கம் மற்றும் விக்ருதி வகைகள்
இவ்வாறே ஒரு வருடம் நடைபெறும் ஸத்ர யாகங்களின் இறுதியில், சாமவேத ரித்விக்குகளால் பாடப்படும் ஸ்தோத்திரங்களின் எண்ணிக்கை மற்றும் அவற்றின் ஸ்தோமங்கள் கூறப்பட்டுள்ளன. அந்தந்த தேவதைகளுக்காகச் சோம ரசம் எடுக்கப்பட்ட பிறகு, யாகசாலையில் அத்தி மரத்தூணின் (ஔதும்பரீ) அருகில் அமர்ந்து உத்காதா, பிரஸ்தோதா, பிரதிஹர்த்தா ஆகிய ரித்விக்குகளால் பாடப்படும் துதிகளே 'ஸ்தோத்திரம்' எனப்படும். ஸ்தோத்திரத்தில் உள்ள ஆவர்த்தி (மீண்டும் மீண்டும் பாடுதல்) முறையே 'ஸ்தோமம்' எனப்படும். மூன்று ருக்குகளில் ஒரு சாம கானம் பாடப்படும். அது எத்தனை முறை மீண்டும் பாடப்படுகிறதோ, அந்த எண்ணிக்கையே ஸ்தோமம் ஆகும். அவை — திரிவிருத் (9), பஞ்சதசம் (15), ஸப்ததசம் (17), ஏகவிம்ச: (21), திரிணவ: (27), த்ரயஸ்த்ரிம்ச: (33), சதுஸ்த்ரிம்ச: (34), சதுஸ்சத்வாரிம்ச: (44), அஷ்டா-சத்வாரிம்ச: (48) என ஒன்பது வகைப்படும். இவை அந்தந்த யாக விதிகளுக்கு ஏற்பப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. திரிவிருத் என்பது 9 என்ற எண்ணிக்கையையும், திரிணவ என்பது 27 என்ற எண்ணிக்கையையும் குறிக்கும்.

---

తెలుగు అనువాదం (Telugu Translation)

91 | సోమయాగ వికృతి నిరూపణము

మూడవ పర్యాయము (తృతీయే పర్యాయే)

సంఖ్య	స్తోత్ర నామము	స్తోమ సంఖ్య	శస్త్ర నామము	శస్త్రకర్త
25	మొదటి రాత్రి స్తోత్రము	15 (పంచదశ)	25. మొదటి రాత్రి శస్త్రము	హోత
26	రెండవ రాత్రి స్తోత్రము	”	26. రెండవ రాత్రి శస్త్రము	మైత్రావరుణుడు
27	మూడవ రాత్రి స్తోత్రము	”	27. మూడవ రాత్రి శస్త్రము	బ్రాహ్మణాచ్ఛంసి
28	నాలుగవ రాత్రి స్తోత్రము	”	28. నాలుగవ రాత్రి శస్త్రము	అచ్ఛావాకుడు
29	సంధి స్తోత్రము	9 (త్రివృత్)	29. ఆశ్విన శస్త్రము	హోత
30	మొదటి అప్తోర్యామ స్తోత్రము	”	30. మొదటి అప్తోర్యామ శస్త్రము	హోత
31	రెండవ అప్తోర్యామ స్తోత్రము	15 (పంచదశ)	31. రెండవ అప్తోర్యామ శస్త్రము	మైత్రావరుణుడు
32	మూడవ అప్తోర్యామ స్తోత్రము	17 (సప్తదశ)	32. మూడవ అప్తోర్యామ శస్త్రము	బ్రాహ్మణాచ్ఛంసి
33	నాలుగవ అప్తోర్యామ స్తోత్రము	21 (ఏకవింశః)	33. నాలుగవ అప్తోర్యామ శస్త్రము	అచ్ఛావాకుడు

మొత్తంగా ముప్పై మూడు స్తోత్రాలు, ముప్పై మూడు శస్త్రాలు మరియు తొమ్మిది స్తోమములు ఉంటాయి. ఈ విధంగా జ్యోతిష్టోమము అనే సోమయాగము యొక్క స్తోత్ర-శస్త్రాల సంఖ్య వివరంగా చూపబడింది.

స్తోమ వివరణము మరియు వికృతి ప్రకారములు
సంవత్సర సత్ర యాగాంతములలో సామవేద ఋత్విక్కులచే పాడబడే స్తోత్రాల సంఖ్య మరియు వాటి స్తోమములు ఇక్కడ వివరించబడ్డాయి. ఆయా దేవతల కోసం సోమరసాన్ని గ్రహించిన తర్వాత, యజ్ఞశాలలోని మేడి చెట్టు (ఔదుంబరి) స్తంభం వద్ద కూర్చుని ఉద్గాత, ప్రస్తోత, ప్రతిహర్త అనే ఋత్విక్కులు పాడే స్తుతులనే ‘స్తోత్రము’ అంటారు. స్తోత్రములోని ఆవర్తన (మళ్ళీ మళ్ళీ పాడే) విధానాన్నే ‘స్తోమము’ అంటారు. మూడు ఋక్కులలో ఒక సామ గానము పాడబడుతుంది. అది ఎన్నిసార్లు ఆవృతం అవుతుందో, ఆ సంఖ్యనే స్తోమము అంటారు. అవి — త్రివృత్ (9), పంచదశ (15), సప్తదశ (17), ఏకవింశః (21), త్రిణవః (27), త్రయస్త్రింశః (33), చతుస్త్రింశః (34), చతుశ్చత్వారింశః (44), అష్టా-చత్వారింశః (48) అని తొమ్మిది రకాలు. ఇవి ఆయా యజ్ఞ విధులను అనుసరించి ఉపయోగించబడతాయి. త్రివృత్ అంటే 9 సంఖ్యను, త్రిణవ అంటే 27 సంఖ్యను సూచిస్తాయి.